Open brief van Xavier Keulen-Thomassen
Waarom u nú met ons in gesprek moet over uw smeermiddelen
De wereld verkeert in onzekere tijden. In zijn open brief aan alle onze klanten in de metaal- en industriesector licht Xavier Keulen-Thomassen, Algemeen Directeur van KSM, toe hoe wij samen door deze tijd heen kunnen komen.
De wereld waarin wij inkopen is fundamenteel veranderd
Beste klant, laat ik beginnen met een eerlijke observatie. In de twintig jaar dat ik in deze branche werk, heb ik veel zien gebeuren: financiële crises, productieverstoringen, de chaos rond corona en de schokgolf die de Russische inval in Oekraïne in 2022 door onze markten joeg. Maar wat we nu meemaken is wel van een geheel andere orde.
Tot februari 2022 functioneerde de wereldwijde oliemarkt min of meer ‘normaal’. Rusland leverde ongestoord ruwe olie en aardgas, raffinaderijen draaiden op volle toeren en grondstoffen voor smeermiddelen – ruwe olie, aardgas, additieven – bewogen vrij over de wereld. Sinds Oekraïne kwamen daar Westerse sancties, herrouteringen van Russische olie en structureel hogere logistieke kosten bovenop. De markt heeft dat verwerkt, maar de buffer in de keten is sindsdien dunner geworden.
Eind februari 2026 sloeg het door. Na de gezamenlijke militaire actie van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran heeft Iran de Straat van Hormuz gesloten verklaard. Door die smalle zeestraat, tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, ging in normale tijden ongeveer 20% van alle wereldwijd verscheept ruwe olie. Sinds de blokkade is het tankerverkeer met circa 90% gekrompen. Het Internationaal Energieagentschap noemt het de grootste verstoring uit de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt, groter zelfs dan de oliecrises van 1973 en 1979.
Er is op 8 april een wankel staakt-het-vuren afgesproken, maar de praktijk is dat Iran nog steeds bepaalt wie er door de straat mag. De olieprijs heeft die spanning meteen gevoeld: Brent steeg tijdelijk boven de 125 dollar per vat, om vervolgens rond de 110 dollar te schommelen. Saoedi-Arabië heeft zijn East-West pijpleiding tot het maximum van 7 miljoen vaten per dag opgevoerd en de VAE pompt extra olie via Fujairah, maar samen vangen die routes hooguit een derde op van wat normaal door de Straat van Hormuz stroomde. Strategische voorraden in de VS en Europa worden hard aangesproken, alleen al bijna 100 miljoen vaten extra de afgelopen weken.
Voor onze branche is het belangrijk om te begrijpen dat dit geen gewone ‘olieprijscrisis’ is. Het is een aanbodcrisis. En aanbodcrises raken smeermiddelen heel direct omdat basisolie, de hoofdcomponent van vrijwel elk smeermiddel dat wij u leveren, uit dezelfde keten komt als de ruwe olie die nu zo moeilijk de wereld over reist.
Wat de blokkade van Hormuz betekent voor onze branche
Door de Straat van Hormuz ging niet alleen ruwe olie. Door diezelfde corridor liepen ook stromen kant-en-klare basisolie uit het Midden-Oosten, additievenpakketten en de aardgasproducten die nodig zijn om die additieven te maken. Toen die corridor stilviel, viel er dus niet één maar drie ketens tegelijk om.
Iran is op zichzelf een belangrijke leverancier van standaard basisolie geweest, vooral voor industriële smeermiddelen, scheepsoliën en vetten. Die stroom is op dit moment in feite nul. Daarbij kwam dat een groot complex in Qatar — een van de grootste producenten van zeer hoogwaardige basisolie ter wereld, gemaakt uit aardgas — begin maart is geraakt door een aanval. Twee productielijnen daarvan zijn zo zwaar beschadigd dat herstel volgens de eigenaar jaren gaat duren. Ook de raffinaderijen in Abu Dhabi en de grote Zuid-Koreaanse producenten draaien minder, omdat ze afhankelijk zijn van ruwe olie die normaal door de Straat van Hormuz werd aangevoerd.
Het gevolg is dat kopers die voorheen op die Midden-Oosten stromen rekenden, nu allemaal tegelijk uitwijken naar dezelfde alternatieve fabrieken in Europa en Azië. Die fabrieken hadden geen reservecapaciteit om die toestroom op te vangen. Sterker nog, een aantal had al langer geplande onderhoudstops ingepland die ze niet zomaar kunnen verzetten.
Wij merken dat in de praktijk op dit moment vooral aan twee dingen: leveringen die langer onderweg zijn en spotprijzen die in een paar weken tijd flink omhoog zijn gegaan. De grote pijn – beschikbaarheid in plaats van prijs – staat ons nog te wachten. Op basis van de buffers die normaal in de keten zitten (ruwe olie op zee, raffinaderijvoorraden, voorraden bij producenten, distributeurs en eindgebruikers) verwachten wij dat mei en juni de eerste echte krapte gaan brengen, en dat juli–augustus het kantelpunt wordt waarop bepaalde producten simpelweg niet leverbaar zijn. En dan praten we niet meer over een paar weken levertijd meer of minder, maar over de vraag óf het product er überhaupt komt. Dat geldt voor de volledige breedte van de markt waarbij olie-blenders zonder eigen aanvoercontracten vanuit olieproducerende landen, die dus aangewezen zijn op de spotmarkt voor de aankoop van grondstoffen, de grootste klappen zullen krijgen.
Basisolie en additieven: het probleem onder de motorkap
Dat brengt mij bij de prijsaanpassingen die u de laatste weken al hebt ontvangen van ons, en van iedere andere aanbieder in de markt. Dit is geen actie van een enkele leverancier en geen marktopportunisme, maar een marktbrede beweging die direct voortvloeit uit wat ik hierboven beschreef: hogere inkoopprijzen voor basisolie, scherp duurdere additieven, gestegen verpakkings- en transportkosten, en de noodzaak voor fabrikanten om met krappere voorraden te werken. Of er nog een ronde aan prijsverhogingen volgt, kan op dit moment niemand met zekerheid zeggen. Wat wij wel zien is dat zolang de geopolitieke situatie niet wezenlijk verandert, een volgende ronde waarschijnlijker is dan niet. Belangrijker nog: ergens in de komende maanden gaat het gesprek bij sommige producten verschuiven van ‘wat kost het?’ naar ‘is het er?’.
Een smeermiddel is in essentie basisolie plus een additievenpakket. Op beide fronten zit nu druk. Aan de basisolie-kant is het verhaal recht-toe-recht-aan: minder ruwe olie en minder aardgas door Hormuz betekent minder basisolie uit de regio. De vervangingsroutes zijn beperkt en zitten nu al aan hun maximum. Voor de hoogste kwaliteitsklassen, denk aan turbine-oliën, hoogwaardige hydrauliekoliën en moderne motoroliën, is de afhankelijkheid van een handjevol grote producenten zelfs nog sterker. Eén beschadigde fabriek of één verstoorde aanvoerlijn werkt door in de hele wereldmarkt.
De additievenkant is voor onze klanten het minst zichtbare maar misschien wel het meest verraderlijke deel van het verhaal. Additieven maken in volume maar een fractie van een smeermiddel uit, maar zonder die fractie heeft u geen werkend product. De grote families van additieven die u in industriële oliën tegenkomt – anti-slijtage, extreme druk (EP), detergent en antioxidant – leunen voor een groot deel op zwavel en op bouwstenen die uit aardgas worden gemaakt. En precies díe twee grondstoffen zijn nu schaars geworden.
Wat veel mensen zich bovendien niet realiseren: zwavel wordt nauwelijks gewonnen, het is grotendeels een bijproduct van het ontzwavelen van ruwe olie en aardgas. Wereldwijd komt circa 50% van de zwavelproductie uit het Midden-Oosten. Met andere woorden: precies de regio die nu in de problemen zit, is óók de regio die de zwavel levert waarop een groot deel van onze additievenindustrie draait. Als de raffinaderijen daar minder produceren krimpt het zwavelaanbod automatisch mee, en zwavel kun je niet ‘zomaar’ ergens anders bijbestellen of produceren. De aardgasbouwstenen voor andere additieven lopen langs dezelfde verstoorde routes. Een tekort op één van deze ingrediënten kan een hele productlijn bij de smeermiddelenproducent tijdelijk platleggen.
Mijn advies: laten we zo snel mogelijk met elkaar om de tafel
Ik ben er eerlijk in dat wij niet kunnen voorkomen dat deze crisis de markt raakt. Niemand kan dit voorkomen. Maar wij kunnen er samen wél voor zorgen dat úw productie blijft draaien terwijl de wereld om ons heen schokt. Dat lukt alleen als we niet langer per order werken, maar vooruit gaan plannen. Concreet vraag ik dan ook twee dingen van u:
- Ten eerste: ga met ons in gesprek over een forecast van minimaal drie maanden – en bij voorkeur langer. Niet omdat we papierwerk leuk vinden, maar omdat een forecast ons in staat stelt om bij onze leveranciers vooraan in de rij te staan namens u. Wie pas belt als de tank leeg is, staat in deze markt achter in de rij. Wie zijn jaarverbruik op tafel legt, krijgt prioriteit. Voor uw kritische smeermiddelen – de oliën en vetten waarvan u weet dat uw lijn stilvalt zodra ze ontbreken – wil ik samen met u in kaart brengen hoeveel u verbruikt, welke voorraad zinvol is om aan te houden, en welke afnamegarantie we richting de fabrikant kunnen vastleggen.
- Ten tweede: laten we een alternatievenstrategie opzetten voor uw kritische toepassingen. Niet over een paar maanden als noodgreep maar op dit moment! Nu is er nog tijd om alternatieven te identificeren, kwalificeren en eventueel kort te testen. Een smeermiddel uitwisselen in een kritische installatie is geen kwestie van de ene olie voor de andere inruilen. Vaak moet er overeenstemming zijn met OEM-specificaties, compatibiliteit met de huidige olie en in sommige gevallen een spoeling. Dat regelen we liever nu, en in alle rust, dan later met alle druk op de ketel.
Daarnaast denken wij graag met u mee over manieren waarop u de standtijd van uw vloeistof(fen) kunt verlengen. Bijvoorbeeld door een betere filtering, strakkere contaminatiecontrole en, waar dat verantwoord is, een verversing op basis van een olieanalyse in plaats van ‘Omdat een oliewissel nu eenmaal voor deze datum staat ingepland’. Elke liter olie die u namelijk langer kunt benutten, is een liter die u in de huidige roerige markt niet hoeft te kopen.
Samen staan we sterk
We staan aan het begin van een aantal lastige maanden. Maar ik zeg er meteen bij: dít is precies waar een goede leverancier het verschil maakt. Daarom: bel of mail ons!
Hoe eerder we uw gegevens verzameld hebben, hoe beter we u door deze periode kunnen loodsen, mét uw productie draaiend en zonder verrassingen.
Samen staan we sterk!
Met vriendelijke groet,
Xavier Keulen-Thomassen
Algemeen Directeur KSM